AXMED GINDHISH (1810 - 1897) Q2aad W.Q. Cabdalla Qaasim Daamey

Ka gadaal dirirtii Boodboode-Arille oo lagu hilaadiyo 1780ki, Sida la wariyo waxa ay qabiilka Cayr heleen boqol sano oo nabad ah oo aano mooyee aysan dhexdooda is argoofin.

Haddaba Hilaadda 1880ki nin Murusade ahaa ase caano nuug (gabari dhashay) iyo inan la-yaal (gabar ka qaba) intaba la ahaa jilibka Habar-aji ee Cayr ayaa waxaa waran uu la iishay oofka jaray reer Ayaanle Cayr. Kol haddii loo gogol dhigtay waxaa sida la wariyo Ayaanle ka soo yeeray xifaalo tiri “Dhurwaa miranaya mooyee aadane indhaha ma aynaan saarin”.

Habar-aji waxa ay tashi dabadeed kolkooda nafta dhaafiyeen nin sooyaal haya-yaalka qaar ay magaciisa ku sheegaan Ina-Sangooyo oo Marreexaan ahaa ase caano nuug iyo inan la-yaalba la ahaa reer Ayaanle. Kolkoodiina waxa ay Habar-aji ku kalaameen “Jinni mooyee qofba ma aynaan qur jarin”.

Waa dab uu Iblays afuufayo’e, Ayaanle waxa ay hal galab warmaha ku boobeen sagaal wiil oo qooruhu ka quluc leeyihiin oo carraabinaya Lo’adii Habar-aji. Dhulka wixii dad joogay ayaa la anfariiray eelka dhacay, horay looma-arag ayeyna ku noqotay cirroolihii carriga joogay.

Kol haddii daawo la waayey ayaa la doonay Axmed Mahdi Aadan (Axmed Gindhish) oo berigaa ahaa oday laga talo beegto iyo abwaan carriga ka sheegganaa, kol hadduu xigtonimo iyo waayo aragnimo kulansaday ayaa gogoshii looga guntay erayadan uu kaga digayey balada soo qoordhiibaneysa, wuxuuna yiri:

“Maya” ayaa la yiri oo labadii qolo cidna mag baa laga waayey cidna samir. Nin garta fadhiyey ase aanan ayihiisa sooyaal goobka ku helin, sida muuqata se Ayaanle ahaa ayaa laga sheegay:

“Godobta saddex baa ka talin karta, nin waa Maxamed Qaylshe oo Habaraji ah oo sagaal qoora madoobe ayaa ka maqan kamana samri karo lana siin maayo, ninna waa aniga oo haddii aan bixiyo sagaal boqol oo halaad sagaal boqol baa gaajo iiga baqtineysa, ninna waa Cawaale Afrax Yabaal oo yabadhaalo ah isaguna in ay tolku isku ba’aan ayuu rabaa oo wax iyaga la egi ay ka soo haraan”

Cawaale Afrax Yabaal oo garti ka maansooday fartana danqiyey boogtii tuhun isna beri yeelaya ayaa yiri:

Gari alle ayey taqaan’e galabkaa dhanna waa ay diidday, col la isu soo dumi doono iyo warmo la is dari doono ayey filashadu ahayd.

Axmed Gindhish oo aan xigtadiisa ka quusan ayaa markale suugaan butaacay oo waxa uu mariyey gabaygii caanka baxay ee MAANDHOOYINOW HEE. Waxa uu Cayr u tusaaleeyey halisaha ku xeeran, kol ay tahay Miniliggii labaad oo gulufkiisu Harar soo gaaray iyo xabashi oo duullankeeda la filayey, kol ay tahay Keenadiid oo beryahaa Hobyo degay aabina ku astoobay, kolba dhan ayuu Cayr ka tusay hardankii jiray iyo hoyaad waagii dunida, waxa uuna mariyey gabaygan daawo raadinta ahaa:

“Maya” ayaa la yiri markale, qolana guluf mooyee gaabsi laga waay, qolana sagaal boqol oo halaad soo sooci diide.

Dirir ayaa la isu la tegey waxaana sooyaal warisku tabiyaa in gulufkaa dambe ay ku naf waayeen saddex boqol oo rag ah, arliga waxaa qubtay dhiig aan horteed iyo dabadeed toona daadan ase iskii u istaagay dib se waxaa loogu aayey eraya suugaaneedkii uu Axmed Mahdi Aadan (Axmed Gindhish) kaga digayey colaad iyo timaado lala ciishoodo.